آیت الله هادی نجفی استاد درس خارج حوزه علمیه اصفهان در درس خارج «فقه پول» در بحث خلق پول به موضوع بانک و تعاریفی که از بانک شده است، پرداخت که در ادامه به آن اشاره می شود.

بانک در تعریفی خوش بینانه و رایج، نوعی موسسه انتفاعی است که با جذب سرمایه خود و سپرده های مشتریان به کسب سود از طریق اقداماتی مانند پرداخت وام، اعتباردهی و ارائه خدمات دیگر می پردازد. به طور کلی فعالیت بانک در سه محور اصلی زیر خلاصه می شود:
1-    جذب سپرده
2-    اعطای انواع تسهیلات
3-    ارائه انواع خدمات اقتصادی و بانکی

تعریف غیر رایج بانک

گمان برخی بر اینکه بانک نوعی بنگاه اقتصادی صرف است، خطاست زیرا بانک بسیار گسترده تر از یک بنگاه اقتصادی عمل می کند. همان طور که بیان شد، عملیات بانکی در ظاهر و برای عموم مردم شامل افتتاح انواع حساب های سپرده جاری، قرض الحسنه دریافت وام و جابه جایی پول با کارهایی از این دست است. بدین سبب آن را عضوی مفید برای چرخه اقتصاد یک کشور می شمارند؛ زیرا گمان کرده اند که بانک سرمایه های کوچک مردم را جمع آوری می کند و با تبدیل آن به سرمایه کلان آن را در اختیار تولید کنندگان قرار می دهد تا چرخه تولید کشور به حرکت درآید. در این باره گفته می‌شود اگر واقعاً بانکها در این راستا اقدام می کردند، چنین توهم یا گمانی بجا میبود؛ لکن متأسفانه چنین گمانی واقعیت ندارد.

چنانچه بانک در جهت صحیح حرکت کند می‌تواند سرمایه ها و پس اندازهای مختلف مردم که از چرخه تولید خارج شده اند را جمع آوری کرده و آنها را به سرمایه های کلان تبدیل نماید و چرخه تولید کشور را به پیش ببرد. بانک با کمک به افزایش تولید می‌تواند نرخ تورم را کاهش دهد که نتیجه آن منجر به رفع انواع معضلات اقتصادی و اجتماعی خواهد شد.

شوربختانه بانک ها در راستای اهداف مذکور اقدام نمی کنند؛ بلکه برعکس عمل کرده و به بنگاه داری و خلق پول روی آورده اند. آنان عملاً بنگاه های اقتصادی کوچک را از چرخه تولید خارج کرده و تبدیل به اختاپوسی شده اند که همه سرمایه مردم را بلعیده و در اختیار افراد خاص قرار داده اند. این امر موجب افزایش فقر و معضلات دیگر اجتماعی و اقتصادی شده است.

اگر بانک ها تحت نظارتهای سختگیرانه منظم و دقیق قرار نگیرند، به خلق و تولید کاذب پول روی می آورند؛ لذا چندین برابر سرمایه واقعی خود را به عنوان وام در اختیار برخی افراد ویژه قرار میدهند آنان برای این کار، نوعی اعتبار برای وام گیرنده در نظر گرفته و آن را به صورت الکترونیکی به حسابش واریز میکنند.

برخی از این وام گیرندگان اقدام به خرید دلار طلا زمین و ... می کنند و با این کار عملاً موجب تورم سرسام آور می شوند. از سوی دیگر برخی از دریافت کنندگان وام‌های کلان از بازگرداندن بدهی خود سر باز میزنند و تبدیل به ابربدهکار می‌شوند. از آنجا که ضمانت کافی و شایسته از آنها اخذ نمی‌شوند راهی برای بازگرداندن و امشان باقی نمی ماند.

یکی از سرچشمه های تورم های نامتعارف خلق و تولید پول توسط بانک هاست. بانک ها به جای حرکت در جهت تولید و کمک به چرخه اقتصادی، گرفتار دلالی و واسطه گری شده اند. بانک ها با اقدامات نسنجیده خود موجب توقف تولید و افزایش تورم شده و تبدیل به اختاپوس ها و اژدهایی هفت سر گردیده اند که زندگی و معاش

بانکها با اقدامات نسنجیده خود باعث توقف تولید و افزایش تورم شده و تبدیل به اختاپوس و اژدهایی هفت سر گردیده اند که زندگی و معاش مردم را نشانه گرفته بزرگان و در نهایت اعتراض دولتها را نیز برانگیخته است و دچار اختلال کرده اند. این وضعیت به حدی پیشرفت کرد که حتی اعتراض

مرحوم آیت الله سید محمد صدر بر این باور بود که بانک نهادی برای تأمین مالی چرخه تولید است؛ از این رو آن را مفید تلقی می کرد. باید گفت که این تعریف، تعریفی بسیار خوش بینانه است؛ زیرا در عمل می بینیم که بانک ها برعکس این تعریف عمل کرده و موجب بروز معضلات گوناگون در جامعه و اقتصاد شده اند.

آنچه جای تأسف بیشتری دارد روی آوردن بانک ها به تأسیس شرکت هایی برای خود افراد هیأت مدیره یا افرادی خاص است. آنها با در اختیار گذاشتن وام های کلان برای این هدف به خلق پول پرداخته و بیش از پیش بر مشکلات اقتصادی مردم و کشور دامن زده اند.

باید گفت که بانک ها همچون گرگی شده اند که به گله ای فاقد چوپان و سگ نگهبان حمله می برند و آن را تلف میکنند هیچ یک از انواع بانک های دولتی خصوصی و خصولتی از این امر مستثنی نیستند. اقدامات بانکها در خلق پول و تصاحب اموال عمومی به حدی رسیده است که عملاً ثروت مردم را غارت می کنند. البته این کار را یا به صورت قانونی یا با دور زدن قوانین انجام می دهند. این در حالی است که می بینیم بانک ها در بهترین و گران ترین مکان ها احداث شده و پیشرفته ترین امکانات رفاهی را برای خود، کارمندان و افراد منسوب به خود فراهم کرده اند.

برای رفع معضل بانک ها لازم است که آن ها تحت نظارت نیرویی مقتدر، دقیق و بسیار سختگیرانه قرار گیرند ،همچنین، ترازنامه های بانک ها باید به صورت جدی بررسی شود و از طرف دیگر قوه قضائیه نیز نباید به نفع بانکها و در جهت تملک بنگاههای تولیدی و اقتصادی حکمی صادر کند. باید با چنین اقداماتی جلوی خطاهای بانکها گرفته شود و به سمت کمک به چرخه تولید هدایت گردند.

اگر بانک ها در جهت صحیح خود حرکت کنند بسیاری از معضلات موجود در جامعه . مانند تورم کاهش ارزش پول ملی، بیکاری، رقابت های ناسالم اقتصادی، افزایش دلالی و واسطه گری برطرف می‌شود. با این حال، از آنجا که عملاً اقدامات بانکها در جهت کمک به چرخه تولید سودی به اندازه خلق پول، دلالی و واسطه گری و بنگاه داری برایشان ندارد، از سرمایه گذاری در تولید روی گردان شده اند. این امر باعث شده است که بانک ها سرمایه خود را در موارد سود آور مذکور به کار گیرند. از همین رو میتوان گفت که یکی از علل اصلی ایجاد اقتصاد ناسالم و بیمار در کشور ما همین اقدامات ناصحیح بانک هاست.

بر این اساس، بانک در تعریف ما ماشین خلق پول اژدهای هفت سر اقتصادی و عامل اصلی تورم افزایش فقر فقرا و افزایش ثروت ثروتمندان است. این تعریف، تعریفی حقیقی و واقعی است؛ زیرا آنچه در عمل از بانک ها مشاهده می شود چیزی جز این نیست