فقه نظام جامع خانواده

آیت الله سید منذر حکیم در دهمین جلسه از درس خارج «فقه نظام جامع خانواده» که در روز یکشنبه ۱۰ آبان سال جاری برگزار شد به موضوع سیاست های خانواده محوری و ارتباط آن با ایام فاطمیه پرداخت که در ادامه به آن اشاره می شود.

بازخوانی سیاست‌های خانواده‌محوری

در مباحث «فقه نظام جامع خانواده» در سال جاری، بنا بر آن نهاده شد تا موضوع «خانواده‌محوری» مندرج در سیاست‌های کلی خانواده — که توسط رهبر شهید در سال ۱۳۹۵ ابلاغ گردید و کمتر مورد مطالعه، توجه و واکاوی قرار گرفته است — مجدداً در دستورکار قرار گیرد. پیشنهاد مشخص ما این است که سیاست‌های مذکور در کلیه نهادهای علمی برای جوانان محوریت یافته و متناسب با هر سطح آموزشی، متون مدونی آماده شود. به عنوان مثال، نوجوانی که در آستانه مسئله ازدواج قرار دارد و نیازمند نگاهی جامع به بحث خانواده‌محوری و الزامات آن است تا بتواند زندگی خویش را بر اساس این سیاست‌ها برنامه‌ریزی کند.

سیاست چهارم: ایجاد نهضت فراگیر ملی

پس از بررسی سیاست‌های اول تا سوم در جلسات گذشته، اینک به سیاست چهارم یعنی «ایجاد نهضت فراگیر ملی» می‌پردازیم. این نهضت فراگیر نیازمند طراحی پویش‌هایی مشابه پویش‌های موفق کنونی (نظیر پویش جان‌فدا یا اکرام ایتام) است که با نمادهای بصری جذاب و با محوریت نام «رهبر شهید» اجرا گردند. خیزش و حضور کنونی خانواده‌ها در میدان، ثمره همان نگاه و پیش‌بینی رهبر شهید در خصوص خانواده‌محوری است. اکنون بهترین زمان برای راه‌اندازی «پویش خانواده‌محوری رهبر شهید» است. شایسته است فعالان فرهنگی این پویش را در رسانه‌ها تبلیغ نموده و به جذب مشارکت‌کنندگان بپردازند؛ ما نیز آمادگی داریم تا محتوای علمی و تبلیغی لازم را فراهم آوریم.
هدف غایی در این نهضت فراگیر ملی چیست؟ همان‌گونه که در پویش‌های دانشگاهی مشاهده می‌شود، دو راهبرد اساسی «ترویج» و «تسهیل» ازدواج مدنظر است. ترویج ازدواج نیازمند ایجاد بینش، تقویت انگیزه و ترسیم مسیر روانی روشن برای جوانان است. با ترسیم این مسیر، امر ازدواج نیز تسهیل خواهد شد. از طریق این پویش‌ها می‌توان مشارکت عمومی را برای یاری رساندن به جوانان در راستای شکل‌گیری ازدواج‌های موفق جلب نمود. بنابراین گام‌های اساسی شامل: ۱. تبیین ازدواج موفق، ۲. ترویج آن، و ۳. تسهیل شرایط ازدواج است.

سنین مناسب ازدواج

ضرورت تشکیل خانواده در سنین مناسب، موضوعی حائز اهمیت است. بر اساس مبانی قرآنی و روایی، سن مناسب ازدواج مقارن با بلوغ جسمی و آمادگی طبیعی دختر و پسر تعریف می‌شود. اطلاق عباراتی نظیر «ازدواج زودرس» یا «بلوغ زودرس» به این مقطع سنّی، نادرست است. فرهنگ غربی با مبنا قرار دادن سن هجده سالگی برای بلوغ و ازدواج، آسیب‌های جدی به جوامع وارد ساخته و سبب شده است تا سن ازدواج به حدود سی سالگی برسد. این در حالی است که جوانِ دانشجو در سنین پایین‌تر نیازهای طبیعی دارد، اما به دلیل این رویکردهای القایی، خود را برای تشکیل خانواده آماده نمی‌بیند.
تناقض آشکار در تفکر غربی آنجاست که از سویی آموزش‌های جنسی و وسایل پیشگیری را به کودکان و نوجوانان در مدارس ارائه می‌دهند و از سوی دیگر، آنان را برای ازدواج در سنین بلوغ طبیعی، فاقد آمادگی می‌دانند. متأسفانه این تناقضات در جامعه ما نیز رواج یافته است.

تفسیر سن مناسب ازدواج

در تفسیر صحیح، سن مناسب ازدواج همان زمان دستیابی به بلوغ جسمی و جنسی است. طبق روایات اسلامی و فرمایش پیامبر اکرم (ص)، تأخیر در ازدواج پس از بلوغ، به مثابه رها کردن میوه رسیده بر روی درخت است که به فساد و تباهی آن می‌انجامد. البته باید توجه داشت که صرف تبلیغ ازدواج و ایجاد بینش کافی نیست؛ بلکه برگزاری کارگاه‌های آموزشی و عملی برای ارتقای توانمندی‌های مدیریت خانواده، هم برای دختران و هم برای پسران، امری ضروری است. همان‌گونه که برای مهارت‌های گوناگون کارگاه‌های آموزشی برگزار می‌شود، باید کارگاه‌های «تشکیل زندگی» و «مدیریت خانواده» نیز ترویج گردند تا مسیر ترویج و تسهیل ازدواج هموار شود.

مدیریت خانواده و ابعاد آن

با تأکید مجدد بر اهمیت سن مناسب، باید خاطرنشان کرد که ورود به مقوله ازدواج نیازمند پرداختن به مباحثی نظیر کار، اشتغال و درآمدزایی است که همگی ذیل مفهوم کلان «مدیریت خانواده» قرار می‌گیرند. هنگامی که مدیریت خانواده مطرح می‌شود، ابعاد گسترده‌ای از جمله مدیریت اقتصادی، مدیریت سلامت، مدیریت تربیتی و سایر نیازهای بنیادین خانواده مورد توجه و برنامه‌ریزی قرار خواهند گرفت.